مزاج داشته باشد . سپس ، براى هدف خود ، به خراسان و از آنجا به عراق عجم و عراق عرب و سپس به بلاد روم مسافرت كردم و با حكيمان اين شهرها و پزشكان اين بلاد بحثها و گفتگوها دربارهء دشوارىهاى كتاب داشتم و آنچه را آنان مىدانستند فراگرفتم ؛ هرچند كه در بلاد روم نادانسته‌هاى كتاب بيش از دانسته‌ها بود . ناچار ، دست كمك به سلطان مصر ، ملك منصور قلاوون دراز كردم و در سال 681 نامه‌اى به او نوشتم كه در اين‌باره مرا مدد رساند . در نتيجه ، به سه شرح كامل از كلّيّات قانون دست يافتم كه نخستين ، از فيلسوف محقّق علاء الدين ابو الحسن على بن ابى الحزم قرشى معروف به ابن نفيس و دومين ، از طبيب كامل يعقوب بن اسحاق سامرى متطبّب و سومى ، از طبيب حاذق ابو الفرج يعقوب بن اسحاق متطبّب مسيحى ، معروف به ابن قف بود و نيز ، به كتاب‌هايى ديگر مربوط به قانون برخوردم ، از جمله : پاسخ‌هاى سامرى به ايرادهاى طبيب فاضل نجم الدين ابن المفتاح بر برخى از مواضع كتاب و نيز ، تنقيح القانون هبة اللّه ابن جميع يهودى مصرى كه ردّ بر شيخ است و برخى از حواشى عراقيّه كه امين الدوله ابن تلميذ بر حواشى كتاب قانون نوشته است و نيز ، كتاب امام عبد اللطيف بن يوسف بغدادى كه گفتار ابن جميع را در تنقيح القانون رد كرده است . هنگامى كه اين شروح را بررسى و مطالعه كردم ، حلّ بقيهء كتاب بر من آسان شد ، چنان‌كه موضع اشكال و محلّ قيل و قال باقى نماند و اطمينان يافتم كه منابعى را كه گرد آورده‌ام ، نزد كسى ديگر در عالم يافت نمىشود . لذا تصميم گرفتم كه شرحى بر كتاب بنويسم كه دشوارىهاى كتاب را حل كند و نقاب از چهرهء معانى آن بگشايد و اعتراضات شارحان را پاسخ گويد و در اين شرح ، لفظ متن را با شرح ممزوج ساختم تا آنكه اصل كتاب از زوايد و اضافات ممتاز باشد و گذشته از خلاصهء شروحى كه ياد شد ، از اختيارات حاوى رازى كه ابن تلميذ گرد آورده است و بستان الاطباء ابن مطران و فصول طبّيه كه از مجلس شيخ استفاده شده است و ثمار المسائل الطبّية ابو الفرج عبد اللّه